biografie: Willem Bilderdijk
1756 - 1831
Willem Bilderdijk [1756-1831]
Willem Bilderdijk werd geboren in 1756 te Amsterdam. Al vroeg werd hij gekweld door ‘gonzingen in het hoofd van vermoeidheid van denken ontstaan’ die hem het leven ondraaglijk maakten. Deze melancholie en dit doodsverlangen zouden hem zijn leven lang blijven achtervolgen. In zijn zesde levensjaar werd hij getroffen door een ongeluk aan een voet, waardoor ontsteking van het beenvlies optrad. Medische fouten zorgden ervoor dat hij binnen moest blijven, afgesloten van de buitenwereld en zijn leeftijdgenoten. Ruim tien jaar bracht hij grotendeels binnenskamers door, waar hij zich aan de studie en het schrijven wijdde. Hier legde hij de basis voor zijn fabelachtige kennis van zaken.
In 1776 bekroonde het Leidse dichtgenootschap ‘Kunst wordt door Arbeid Verkreegen’ zijn vers over de ‘Invloed van de dichtkunst op het staetsbestuur’ met de gouden medaille. Zijn ambitie om zich geheel aan de dichtkunst te wijden, werd door zijn strenge vader, arts en later belastinginspecteur, niet gesteund. In hetzelfde jaar begon hij met tegenzin als boekhouder op het kantoor van zijn vader te werken. In 1780 kon hij, inmiddels bekend als dichter en in contact met Rhijnvis Feith, beginnen aan zijn studie rechten te Leiden. Twee jaar later rondde hij deze studie af en vestigde hij zich als advocaat te Den Haag. In 1781 zag zijn bundel met licht erotische verzen, ’Mijn Verlustiging’, met de door hem zelf geëtste vignetten het licht.
Als advocaat verdedigde hij vooral de prinsgezinden, onder andere de legendarische volksvrouw Catharina Mulder, alias Kaat Mossel. De orangistische advocaat Bilderdijk, die in 1785 met Catharina Rebecca Woesthoven in het huwelijk was getreden, koos vaak partij voor de zwaksten. Zonder zijn eigen overtuiging te loochenen, verdedigde hij ook vervolgde patriotten.
In 1795, met de inval van de Franse legers en de vlucht van de Stadhouder naar Engeland, werd hij als advocaat gedwongen de verworvenheden van de Franse revolutie te erkennen. Hij weigerde en werd gedwongen het land te verlaten. Het inmiddels sterk bekoelde huwelijksleven, het diepe leed van drie jonggestorven kinderen en de vele schuldeisers die hem achtervolgden, deden hem besluiten naar Groningen af te reizen.
In 1795 ontmoette hij in Londen de negentienjarige dochter van de schilder Hendrik Willem Schweickhardt, Katharina Wilhelmina op wie hij verliefd werd.
Nadat haar vader hem de toegang tot zijn woning had ontzegd, ontstond een vurige correspondentie tussen de twee geliefden. Hoewel de echtscheiding tussen Bilderdijk en zijn vrouw pas vele jaren later een feit werd, beschouwde hij Katharina Wilhelmina in 1797 als zijn nieuwe vrouw. In de zomer vertrok hij naar Brunswijk, waar hij door het geven van lessen in een groot aantal vakken in zijn onderhoud voorzag. Katharina Wilhelmina was hem gevolgd maar woonde op enkele uren afstand van Brunswijk. Ook in ballingschap werd hij getroffen door ellende. Van de vijf kinderen die Katharina hem in Duitsland schonk, stierven er vier op jeugdige leeftijd. Pas in 1802, nadat hij officieel van Catharina Rebecca Woesthoven was gescheiden, voegde hij zich bij zijn geliefde. Ze bleven nog vier jaar in Brunswijk. Hij zag kans naast zijn lessen een tiental bundels verzen te publiceren.
In 1806 kon de vijftigjarige Bilderdijk in het vaderland terugkeren. Het hoogleraarsambt dat voor hem scheen weggelegd, ging aan hem voorbij. Hij gaf Nederlandse les aan Lodewijk Napoleon en werkte aan de totstandkoming van een koninklijke bibliotheek. Na de kruitramp te Leiden in 1807, waarbij Bilderdijks huis onbewoonbaar was geworden, trok het gezin naar Den Haag en vervolgens naar Amsterdam.
Ondanks de gunsten die Lodewijk Napoleon hem verleende, voelde Bilderdijk zich nog altijd ziek en ongelukkig. Het gezin werd bovendien getroffen door vele miskramen. Hij wilde niets liever dan hoogleraar worden, maar zijn moeilijke karakter had hem niet geliefd gemaakt. Tot overmaat van ramp verloor hij met het vertrek van Lodewijk Napoleon in 1810 ook een deel van zijn inkomsten. Ondanks de productieve periode waarin hij veel werk verrichte, leefde hij van brood en gerstewater en zocht hij zijn toevlucht in het gebruik van opium.
Inmiddels was het enthousiasme voor de Fransen omgeslagen in haat. Gelukkig beschouwde de nieuwe monarch Willem I Bilderdijk nog steeds als een trouwe volgeling van het Oranjehuis. Hij verleende hem een jaargeld maar kon hem niet aan het begeerde professoraat helpen.
In 1817 vertrok Bilderdijk naar Leiden, waar hij tien jaar onder beroerde omstandigheden zou verblijven. Als privaatdocent gaf hij les in de vaderlandse geschiedenis, waardoor hij grote politieke en religieuze invloed uitoefende. Zijn voornaamste leerling Isaäc da Costa publiceerde in 1823 het geruchtmakende en geheel in Bilderdijkiaanse trant geschreven ‘De Bezwaren tegen den Geest der Eeuw’. Bilderdijks reactionaire denkbeelden leidden tot heftige polemieken, die hem meer vijanden dan vrienden opleverden. Verbitterd vertrok hij in 1827 uit Leiden, waar hij ruim vijfentwintig dichtbundels en talloze verhandelingen en vertalingen had geschreven, naar Haarlem. Daar stierf in 1830 zijn geliefde vrouw en bleef hij achter met zijn zoon Lodewijk.
Eind 1831 stierf de dichter op vijfenzeventigjarige leeftijd.
Inzendingen van deze schrijver
25 resultaten.De Nachtegaal en de Koekoek
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd.
0 Nachtegaal en Koekoek streden
Om de zangprijs van het dal.
Hoe gelukkig zal hij wezen,
Die die zangprijs winnen zal !
Koekoek sprak: ik weet een rechter,
Die ons vonnis wijzen kan.
Oren heeft hij om te horen
Groter dan de grote Pan*.
De Ezel kwam, men gaat aan ‘t zingen.
Langoor bromt eens in de keel,
Rekt zich uit, en geeuwt en luistert…
Poëzy
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 1 Wat geeft de Dichter roem? Wat leven aan zijn schriften?
Wat voert zijn naam, zijn werk, naar 't late Nageslacht?
Is 't schildren der Natuur? Is 't prikklen van de driften?
Is 't trots gezwollen toon, waar hij die roem van wacht?
Neen, 't is gevoeligheid: 't is diep en waar gevoelen,
En dit der ziel ontstort in kracht van zuivre taal;
Niet…
Hier ligt het overschot van 't hartbekoorlijkst wichtje
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Hier ligt het overschot van 't hartbekoorlijkst wichtje,
Voor 't uur des kwaads ontroofd aan de Ouderlijke min,
De onsterflijkheid reeds rijp bij 's levens aanbegin;
En ruilde 's Moeders schoot voor 't kille grafgestichtje.
De droeve Vader, die van 't minnelijk aangezichtje
Nooit kinderlachje won noch lonkend ogenlichtje,
Schreef zelf op 't…
Misbruik
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Ziet men aan de dorenstruiken
’t Geurig roosje niet ontluiken,
Lentes uitgezochte roem?
Ook distel, ook de netel,
Heeft haar plaats om Floraas zetel,
Ieder braamsteng draagt haar bloem.
Ach, in alles is genieten;
Slechts het misbruik schept verdrieten.
Waarom grijpt ge woest in ’t rond?
Laat uwe ogen dankbaar weiden
Waar de schoonheên…
Overstroming
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Wanneer zult gij van uwe slaap opstaan?
'Rijs op, mijn kind, rijs op! de dijk is doorgebroken,
Het water drong in huis en stijgt elk ogenblik.' —
'Och moeder, ’k lig zo lief in ’t zachte dons gedoken,
En ’k was daar in mijn droom zo machtig in mijn schik.
Neen, stoor me niet.' — 'Mijn kind kom spoedig in mijne armen,
En ’k draag u met…
Antwoord.
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 'Wat werkt ge (zegt men mij); ’t is vruchtloos, al dat schrijven:
Men roeit in ’t hart niet uit, wat elk is ingeprent.' —
Voorzeker, ’k moet dan elk in de verkeerdheên stijven,
En juichen ’t hollen toe van wie ten afgrond rent?
’k Moet reden, waarheid, God en Heiland, afgezworen,
Verwoest zien, zonder leed, ja juichen ’t zwijgend toe…
Driftigheid
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 't Vluchtig woord, dat van de lippen
Af mocht glippen,
Wortelt niet in 't open hart.
Laat het vlieten, laat het schieten,
Dat de borst zich uit moog gieten,
En ontlasten van heur smart!
In één woordje, door de winden
Met hun adem weggespoeld,
Is de hevigheid van vrinden
In één oogwenk tijds verkoeld.
Maar, wanneer, met loerende…
Bij de Jaarverwisseling
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Schep mij een nieuw harte, o God!
DE PSALMIST.
Hoe vlieden, hoe jagen
De rollende dagen
In wisslende vlagen
Van zoetheên en plagen,
Van smart en genot?
Van smarte
Voor ’t harte
bij ’t wereldse lot!
Van zwoegen
Bij ’t ploegen,
Door de uitkomst bespot! —
Maar blijdschap in ’t streven
Naar 't hogere leven,
Verenigd met God!
o Vloeit…
’t Leven
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Breek, o mens, uw sluimer af,
Dank aan ’t graf!
Leer u-zelve recht beschouwen:
’t Leven weet geen stand te houen,
Maar ’t ontsnelt ons in zijn draf.
Haast genaakt u ’t ogenblik
Dat u aller schepslen schrik,
In een blinde hoek verscholen,
Aangestapt op wollen zolen,
Onzacht toeroept: Hier ben ik!
Ach, wat is des werelds lust
Ras geblust!…
Noodhulp
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Als ’t prangen van de nood hevigst overstelpt,
En alles ons vervolgt en woedend gaat verslinden,
Dan is ook ’t uur naastbij dat God de bidder helpt;
Maar verst, wanneer men ’t acht in mensenhand te vinden.…
De Hond
verhaal
2.5 met 11 stemmen 1.638 De Hond had zich bij Jupiter over de mishandelingen van allerlei aard beklaagd, die hij van de mens ondergaan moest.
Jupiter verbood, hem anders dan met de stok te slaan. Nu zag de Hond op een tijd dat zijn meester een kwade luim had, en, voor slagen vrezende, ruimde hij alle stokken van de vloer.
Doch het hielp hem weinig, want naauwlijks had…
De Krekel
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Voor schatten is uw heil
Niet veil,
Door woorden niet te melden;
o Krekel, die, op d'eikenbast,
U met een luttel dauws vergast,
En huppelt door de velden!
Waar gij, op akkers, graan
Ziet staan,
In voren, zaadjes schieten;
Voor u is 't, dat het koren wast;
En wat de boer in schuren tast,
Gij moogt het al genieten.
De noeste boer besteedt…
De wereld
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Wat zijt ge, o samenstel van onbegrijplijkheden?
o Schaakling van gewrocht en oorzaak zonder end?
Wier mooglijkheid de geest te nauwernood rekent;
Wier dadelijk bestaan een nacht is voor de reden!
o Afgrond! die ’t besef geen weg windt in te treden!
Wat zijt ge? Een blote schijn, het zintuig ingeprent?
Een indruk van ’t verstand, waarom ’t zich…
VOORSPELLINGEN IN 1811
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Ach de dagen
Onze plagen
Lieve broeders gaan voorbij
Uit dit duister
Rijst de luister
Van een nieuwe heerschappij
Wat verschijne
Wat verdwijne
't Hangt niet aan een los geval
In 't verleden
Ligt het heden
In het nu wat worden zal.
Ja zij zullen
Zich vervullen
Deze tijden van geluk
Dees ellenden
Gaan volenden
en verpletterd wordt…
Aan een verouderend Meisje.
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Naar Ausonius*.
’k Zei duizendmaal, Lycoor, de tijd gaat vliegend om:
Besteed uw jeugd, ’t is tijd; haast naakt* ons de ouderdom.
Vergeefs! gij loecht mij uit. Nu sloop om wollen sokken
De grijsheid ons op ’t lijf, en jeugd en bloei vertrokken.
Thans spijt u, dat ge een perk, u voor ’t genot vergund,
En achtloos doorgesleurd, niet weer herroepen…
Zielzucht
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Zo de wijsheid
Aan de grijsheid
Waar verknocht,
En de ervaring
Zielsopklaring
Schenken mocht;
'k Zou de dagen
Niet beklagen
Vol van pijn,
Die me een leven
Heeft gegeven,
Dat me moest tot leerschool zijn.
Maar, o Hemel!
In 't gewemel
En gewoel
Rondgedreven
Door een leven
Zonder doel;
Prooi der stormen;
Aas der wormen;
As van stof…
De winter
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Het vochtige teken
Der stortende beken
Rijst boven ons hoofd.
Nu zinken de stralen
Waar heuvels dalen
Door wierden gestoofd.
De snelheid der stromen
Begint te verlomen,
In ’t vallen gestuit
Door schuivende korsten,
Die de oevers doen dorsten
Met telgjens en kruid.
De koele Najaden
Verleren het baden,
En schuilen in ’t hout:
En ’t groeien…
Bij de Jaarverwisseling.
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Schep mij een nieuw harte, o God!
DE PSALMIST.
Hoe vlieden, hoe jagen
De rollende dagen
In wisslende vlagen
Van zoetheên en plagen,
Van smart en genot?
Van smarte
Voor ’t harte
bij ’t wereldse lot!
Van zwoegen
Bij ’t ploegen,
Door de uitkomst bespot! —
Maar blijdschap in ’t streven
Naar 't hogere leven,
Verenigd met God!
o Vloeit…
Vrijheid
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Quid est libertas? Innocentia.
EPICTETUS*
Wat’s Vrijheid? — Onschuld. — En wat’s Onschuld? — Smetloos zijn:
In ziel en lichaam vrij van ingestort venijn,
Met bloed en merg aan ’t kroost uit de Oudren ingevloten;
Gezuiverd door de Geest uit Hoger kring ontsproten.
Wie andre Vrijheid zoekt, zoekt, op de naam van VRIJ,
Slechts strafbren eigenwil…
Berusting
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Mag mij dan na zo veel treuren
Zo veel zwoegen, zo veel wee,
Niet een uur van rust gebeuren
Op een stille legerstee?
Drijft mij, met gebroken lenden,
Kreupel, ademloos, en krom,
In een kring, die nooit zal enden,
’s Werelds tuimelmolen om?
God! Gij zag mij heel mijn leven
Aan natuur en leedgenoot
Onvermoeid ten beste geven,
Waar uw wijsheid…
De Vrouw.
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 No woman can expect te be to her husband all that
he fancied her when her was a lover.*
GEOFFR. CRAION.1
Het zij! geen Vrouw kan ooit verwachten, haar Gemaal
Dat geen te zijn, wat hij als Minnaar in de weelde
Dier minnedronkenschap zich zwijmelziek verbeeldde:
De kalmte neemt eens plaats na ’t…
DE DRUKPERS
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Thou god of our idolatry, the Press!
[Cowper]
Wat zeg ik thans van d'Afgod dezer dagen,
De Drukpers, bron van onopnoembre plagen? -
De zege van Geweten, Vrijheid, Recht,
Is mooglijk door haar invloed en beslecht;
Doch bozer plaag dan Faroos Rijk bezwaarde…
HET TABAKROKEN
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Die heb met Godvergeten hand
Zijns grijze vaders nek gebroken,
Die 't eerst dat heilloos stinkend roken
Heeft ingevoerd in 't Vaderland.
Hij gaf 't verachtlijk wormgebroedsel
Der laffe en vuile luiheid, voedsel
In breinbedwelmings toverrust:
Hij was 't die de vlijt en spierkracht doofde,
En …
De kunst der Poezij
wisgedicht
Er is nog niet op deze inzending gestemd. 0 Dichtkunst is Gevoel
Mijn vrienden, laat wie 't lust, hier andre gronden stichten!
Mij is 't gevoel de bron; bij mij 't gevoelen, dichten.
Neen, geen verbeelding, dan ontstoken door 't gevoel,
Is dichtkunst; geen geweld van ijdel klankgejoel
Dat dondert, loeit en bromt, en oren doof doet suizen,
Geen vinding van 't vernuft, geen smaakloos…
wisgedicht
2.5 met 6 stemmen 0 In 't voorleden
Ligt het heden,
In het nu, wat worden zal.…
