Tussen het turbulente tsarenleven in Moskou en de landelijke rust van zijn huis in Klin ontstaan de schetsen voor de Zesde Symfonie, de "Pathetique". Het is niet te ontkennen dat dit werk iets afsluitends, iets testamentisch bevat. Dat is ook Tsjaikofski's bedoeling.…
gelijk de oude Hanlo meende dat jij was
gelijk de dove Burssens zeide dat gij waart
gelijk de domme Nijhoff vond wat u in boeken las
gelijk de verwaten Hermans zag wat zich te Brussel openbaart
gelijk de grote Lucebert u afrolde
en als luchtmens u liet zweven boven de afgrond
die uw leven is
gelijk de machteloze Elsschot aan het dolen sloeg…
In 1897 schrijft hij naar aanleiding van een uitvoering van Tsjaikofski's Zesde Symfonie ("Pathetique") in Amsterdam het volgende:
"Laat het maar eens gezegd zijn dat de Symfonie een smakeloos maakwerk is. De ideeën zijn banaal en gering. Eigenlijk het mengsel van verlepte cocquetterie en Siberische barbaarsheid.…