Het oude sociale contract
Het is best leuk zo nu en dan eens een boek erbij te pakken van een wereldberoemde filosoof waar velen wel een idee over hebben, maar die nauwelijks iemand heeft gelezen. Zo las ik onlangs Le Contract Social van Jean-Jacques Rousseau. In het Engels weliswaar, want mijn Frans is te slecht het boekje was voor een habbekrats in het Engels te verkrijgen.
Wat mij opviel was dat Rousseau een zeer intelligente schrijver was. Soms doet hij voorspellingen en dan slaat hij de plank volkomen mis, maar als hij schrijft dat het nooit wat wordt met Rusland, denk je ineens dat hij een diep inzicht in de wereldgeschiedenis heeft. Dat is natuurlijk onzin en ook niet de kwaliteit van zijn boek. Op vrijwel dezelfde pagina voorspelt hij namelijk ook dat het land Corsica een gouden toekomst tegemoet gaat. Als dat zo is, stelt Corsica ons danig op de proef.
Het bijzondere is dat hij breekt met de traditie dat God bepaalt wie de soeverein is. Eerst even uitleggen wat hij met soeverein bedoeld: dat is de baas van het land. Die baas is altijd het hele volk en niets minder. Helaas, erkent ook Rousseau, is die baas niet altijd in staat te regeren. Er is dus altijd een regering nodig die namens de soeverein regeert. Dat kan een monarch zijn, of een elite of het in bijzondere gevallen ook hele volk, maar wie er ook regeert: die doet dat namens het hele volk. En dan niet precies naar de wil van de afzonderlijke mensen, maar naar de wil van dat gehele volk. Die wil houdt geen rekening met privé wensjes, maar is dat waar het volk op uit komt als het in staat is met elkaar te vergaderen tot er een com-promis gevonden wordt dat door iedereen wordt geaccepteerd. Dat compromis is de volonté general, zoals Rousseu in het Frans schrijft of het algemeen belang, zoals wij in het Nederlands zouden schrijven. En dat algemeen belang kan zijn dat er mensen worden aangewezen die het leger in moeten en in het belang van de gemeenschap hun leven wagen. Of dat mensen hun boerderij moeten opgeven, omdat het land een snelweg nodig heeft of dat er natuur is dat beter moet worden beschermd. Het is dus niet altijd een pretje dat algemeen belang, maar dat algemeen belang is nooit het belang van de staat: het is het be-lang van allen.
En daarmee is er dus automatisch een sociaal contract. Dat is niet onderhandelbaar: het is er. Je kunt dus in zijn ogen nooit een politieke partij hebben die zich Nieuw Nationaal Contract noemt, want dat zou erop wijzen dat er meer mogelijkheden zijn. De soeverein, het volk dus, is onfeilbaar. Eigenlijk zet Rousseau het volk op de stoel waarop voorheen God zat. Hij heeft overigens weinig met het geloof. De kruistochten, schrijft hij, waren geen Christelijke kruistochten, want Christenen kennen geen heilige oorlog. De kruis-ridders waren soldaten van priesters, maar geen Christenen. Staatsreligie is volgens Rousseau nonsens en dus is een staatsleger dat in naam van een God vecht nonsens: de soldaten vechten in naam van de soeve-rein en dat is, opnieuw, het volk. En niemand anders.
Maar, zo zou je je af kunnen vragen, waarom is dat sociale contract dan wel zo nuttig? Welnu, omdat je via het sociaal contract wetten voor jezelf maakt. Gehoorzaamheid aan de wetten die je voor jezelf hebt ge-maakt is vrijheid, gehoorzaamheid aan je lust is slavernij. Dus, beste mensen, als je op tiktok, facebook of wat dan ook zit te scrollen, als je bier aan het drinken bent op een terras in de zon, als je denkt dat je op vakantie moet, weet dan dat je in de ogen van Rousseau gedraagt als een slaaf van je lusten. Dat verbiedt hij niet, maar hij bewondert het ook niet bijzonder. Maar je eigen leven ter hand nemen en leven volgens de wetten die je zelf maakt, daar heeft hij bewondering voor.
home.nl
Biografie van deze schrijver
sociale contract
8
Geef je reactie op deze inzending: