Hoe democratieën sterven

Steven Levitsky en Daniel Ziblatt hebben een degelijk boek geschreven over hoe democratieën sterven: How Democracies Die. De historici gaan volgens hen niet ten onder door een revolutie en zelden door bruinhemden die door de straten marcheren. Pinochet in Chili is een uitzondering, maar hij kon niet zon-der Amerikaanse hulp. Zelfs de staatsgreep van Mussolini in Italië was niet meer dan theater. Zijn be-roemde mars op Rome deed hij voornamelijk met de trein en grotendeels in heel klein gezelschap. Pas nadat hij de macht had gekregen, bouwde hij de mythe.

Democratieën gaan voornamelijk ten onder doordat de oude elite de macht aan een autocraat geeft, in de verwachting dat die er een puinhoop van maakt de macht gauw weer terug geeft. Het eerste gebeurt vrij-wel zonder uitzondering, stellen Levitsky en Ziblatt vast, maar daar hoef je niet blij om te worden. Het tweede gebeurt namelijk meestal niet.

Hitler kreeg zo de macht. Mussolini. Chavez in Venezuela. Poetin in Rusland. Ornán in Hongarije en Erdo-gan in Turkije. Als een autocraat eenmaal aan de macht is, krijg je hem niet weg, benadrukt Maarten van Rossem keer op keer beweerd, ‘je krijgt hem niet weg!’, herhaalt hij dan.

Levitsky en Ziblatt schrijven hun boek in 2016 en het gaat over de Verenigde Staten, de eerste periode van Donald Trump en ze maken zich ernstig zorgen dat zij als Amerikaanse democratie deskundigen zich voor het eerst in hun leven zorgen moeten maken over hun eigen democratie. En met de kennis van al die an-dere instortende democratieën overal op de wereld, zien ze het in hun eigen land ook fout gaan en wel op dezelfde manier als elders.

Om het eenvoudig te zeggen: het gaat fout als verdraagzaamheid en tolerantie verdwijnen. Politieke par-tijen moeten elkaar verdragen en toestaan dat de ander een tijd regeert en daarbij tolerant zijn voor de maatregelen die ze nemen. In Amerika van 2016 en van 2026 is dat verdwenen. De Republikeinen probe-ren, ook nu weer met gerrymandering maatregelen eeuwig aan de macht te blijven. De Democraten be-ginnen ook de beschaafde houding te verliezen, waardoor beide partijen in toenemende mate de demo-cratie ondergraven. De Republikeinen veroveren de rechterlijke macht, een democraat ze ene Sullivan op de kieslijst om de eigen kansen groter te maken. De betreffende Sullivan lijkt specifiek met dat doel te zijn geronseld.

Levitsky en Ziblatt bieden ook een oplossing: die oplossing is dat je ervoor moet zorgen dat rijk en arm niet te ver uit elkaar groeien, zoals nu in de Verenigde Staten. Er moet een gemeenschappelijk doel zijn voor de gehele samenleving. De Tweede Wereldoorlog was voor de Amerikanen ooit zo’n doel en ook de Koude Oorlog heeft zo gewerkt. De politieke elite, zowel oppositie als coalitie moeten zich beschaafd gedragen: tolerant en verdraagzaam.

Daar kun je als eenvoudige kiezer natuurlijk niet alles aan doen, maar duidelijk is dat je op een net soci-aaldemocratische partij moet stemmen. Desnoods een Christendemocratische partij. Mijn conclusie is, beste lezer, stem niet op partijen die samen willen werken met de PVV al was het maar om zelf aan de macht te blijven. Het eerste PVV-kabinet liep op een ruzie-carrousel uit, waar alleen de NSC de democratie heeft gered en daar door de kiezer keihard is afgestraft. Helaas heeft de VVD de les niet geleerd. Zolang dat niet gebeurt, vrees ik ook voor de stabiliteit van onze eigen democratie.

Dat doen Levitsky en Ziblatt namelijk ook al in 2016.

Zie ook: https://www.linkedin.com/in/jan-r-lunsing/

Schrijver: Jan R. Lønsing, 30 oktober 2026

janrlunsinghome.nl

Biografie van deze schrijver

democratie autocratie politiek

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

Er is nog niet op deze inzending gestemd. 1