Sámi joik of -yoik*
*Traditionele vorm van lied in de Sámi-muziek
Subtitel: Nomadische Sámi-rendierhoeders
In Finland is hij geboren, kwam ter wereld op 23 maart 1943 in Enontekiö, een gemeente in het Finse deel van Lapland. Het is een groot en zeer dunbevolkt gebied van ongeveer 8400 vierkante kilometer tussen de Zweedse en Noorse grens. De belangrijkste industrieën zijn toerisme en rendierhouderij. Zesentwintig, 26 november 2001 overleed Valkepää, alias Áilu in het Noord-Sámi met de artiestennaam Áillohas. Deze Finse Sámischrijver, -muzikant en -kunstenaar was van vele markten thuis. Hij stond vooral bekend om zijn grappen en gedichten. Valkepää woonde in Fins Sápmi tot zijn vader stierf, terwijl zijn moeder Ellen Susanna Aslaksdatter Bals, een Noorse Sámi was uit Uloya in Troms. Na de dood van Nils zijn vader verhuisde de familie van Fins Sápmi naar Skiboth in het Noorse Sápmi. Ondanks zijn genoten ooleiding in de Finse stad Kemijärvi, gesitueerd in de subregio Oost-Lapland, stond Nils Valkepää nooit voor de klas. Muzikaal maakte hij daarentegen naam als uitvoerder van traditionele Sámi-joik; vorm van lied in de Sámimuziek die door het Sámivolk van Sápmi wordt uitgevoerd. Zo een uitvoering van joik wordt door een joikaaja, een joiker of joikare verzorgd. Een opname van Nils Valkepää die het thema van de film Ofelas uitvoert, werd door de legendarische Mike Oldfield gesampled in Prayer for the Earth, een nummer van Oldfields album The Songs of Distant Earth uit 1994. Verdere internationale erkenning als muzikant kreeg Valkepää als muzikant tijdens zijn optreden bij de openingsceremonie van de Olympische Winterspelen van 1994 in het Noorse Lillehammer.
Naast muzikant was Valkepää ook zowel SCHRIJVER als DICHTER. Bovendien naast kunstenaar eveneens fotograaf. Dertig van zijn kunstwerken schonk Valkepää aan de gemeente Kautokeino waar deze collectie permanent te zien is in het Kautokeino Museum. Naast kunstenaar was Nils activist en strijder voor de Sámirechten, ontving hij eredoctoraten als erkenning voor zijn werk en culturele impact. Hij raakte ernstig gewond bij een auto-ongeluk, werd Noors staatsburger en stierf tijdens zijn terugreis vanuit Japan, alwaar hij een gedichten-, lees: poëzie-evenement had bijgewoond. Nils is begraven op de begraafplaats Birtavárre in Troms. Hij was biseksueel, maar zal worden erkend en herinnerd als een belangrijke figuur in de
REVITALISERING
van JOIK en de
SÁMI-RECHTENBE-
WEGING
Nils werkte aan zijn poëziebundel, inderdaad ja, net als die poesiealbums van meisjes op de lagere school waarin je destijds iets mocht of moest schrijven..., EANNI, EANNÁZAN, toen ik samen met een kameraad Noorwegen en naast diverse steden en veelal dorpen De Noordkaap heb bezocht, tot ON TOP.
hotmail.comGeplaatst in de categorie: reizen
2de noord-europareis
10
Geef je reactie op deze inzending: