Tom Lanoye imponeert met zijn ´ReinAard´

Op zaterdagavond 3 oktober 2026 was ik bij de magnifieke voorstelling 'ReinAard - de solo' van de auteur/acteur Tom Lanoye in de Goudse Schouwburg. Zijn roman 'ReinAard' werd op 1 april 2025 in zijn geboorteplaats Sint-Niklaas gepresenteerd. Het is zijn gedurfde en meesterlijke bewerking van 'Van den vos Reynaerde', wat mogelijk door de 13-de eeuwse Willem van Boudelo, alias Willem Corthals, is geschreven. Willem was een cisterciënzer lekenbroeder in de abdij van Boudelo, die in 1197-1204 in Klein-Sinaai (Stekene) door de heilige Boudewijn van Boekel is gesticht. Willem werkte voor de gravin van Vlaanderen. Absdale in Hulst is als locatie voor het verhaal van groot belang. Tom Lanoye kreeg voor 'ReinAard' de Gerrit Komrij-prijs. Op 26 mei 2026 las hij de hele tekst in 8 uren in de Antwerpse Bourlaschouwburg. Hij speelde de hele ReinAard ook op het Oerol-festival als 5-daagse feuilleton. Op het Theater Aan Zee-festival in Oostende ging de 2 uur durende 'ReinAard - de solo' in première, een theaterproductie van Behoud de Begeerte.

Tom Emiel Gerardine Aloïs Lanoye is geboren op 27 augustus 1958 in Sint-Niklaas. Zijn ouders waren Roger Lanoye en Josée Verbeke, die een slagerij op de hoek van de Antwerpsesteenweg en de Dokter-Van-Raemdonckstraat hadden, in de Elisabethwijk. Josée was een gevierde amateuractrice. Tom is de jongste van 5 kinderen, 4 zoons en 1 dochter. Op het Sint-Jozef-Klein-Seminarie in Sint-Niklaas kreeg kreeg Tom Nederlands van de schrijver/priester Anton van Wilderode (Cyriel Paul Coupé). Paul Snoek (Edmond André Coralie Schietekat) en Erik Spinoy kregen ook les van Coupé. Tom studeerde Germaanse filologie en sociologie aan de Universiteit van Gent. In 1980 overleed zijn lievelingsbroer Guy door een auto-ongeluk. Hij is afgestudeerd met een scriptie over de poëzie van Hans Warren. In 1983 verscheen zijn boek met kritieken 'Rozegeur en Maneschijn' en in 1984 zijn dichtbundeldebuut 'In de piste'. In 1985 verscheen zijn autobiografische debuutboek 'Een slagerszoon met een brilletje'. De autobiografische boeken 'Kartonnen dozen' (1991) en 'Sprakeloos' (2009) volgden. In 2012 zijn zijn 3 autobiografische boekwerken tot 'De Wase trilogie' samengevoegd. In 2024 ontving hij de Prijs der Nederlandse Letteren. Zijn echtgenoot is de Nederlandse René Los en zij wonen afwisselend in Antwerpen en Kaapstad.

Vanaf de eerste rij had ik een uitstekend zicht op de slimme vos Tom, die in een stoer jack opkwam en vrijwel meteen aan zijn voorstelling begon. Zijn spetterende, intensieve en meeslepende volzinnen bekoorden mij direct. Naast een geniaal schrijver is hij ook nog eens een indrukwekkend acteur. Een combinatie, die hem in de middeleeuwen al gauw de positie van hofnar had gegeven. Met zijn uit de kluiten gewassen lichaam weet hij zijn literaire woorden flink wat energie en overtuigingskracht mee te geven. Hij smijt ook graag met ruw taalgebruik, wat gezien zijn aardse postuur goed bij hem past en het overtuigingseffect vergroot. Hij maakt zijn rijkgeschakeerde beeldtaal heel organisch, horrorachtig en hilarisch. Zo laat hij bijvoorbeeld een gecastreerde bal van een pastoor tegen een muur kwakken en langzaam zakken. Of een beer zijn klauwen en een oog verliezen en zijn kop verminkt worden, waarna diverse sadisten hem willen vermoorden, maar hij weet tot hun grote frustratie te ontsnappen. Of een poes, die denkt naar een muizenhemel te rennen, verstikt raken en met een schoffel gemarteld. Het gaat er kortom niet zacht aan toe. Tom's spuug spetterde zichtbaar over het podium en nadat hij zijn stoere, leren jas aan de kapstok ophing, zag hij er wat milder uit. Hij loopt al tegen de 70 en dat is wel te zien. Hij heeft een dikke buik en kleine, dikke benen. Zijn armen zien er sterk uit en achter zijn brillenglazen verbergt hij zijn opmerkzame ogen, die na de pauze toch wel vermoeide oogjes werden.

Tom noemde ook nog de naam van de Amerikaanse president, die iedere dag tot zijn walging wel ergens wordt genoemd. Hij ging twee keer via een stoel op een tafel staan en met een afstandbediening liet hij rook uit een stofzuigerachtige machine komen. Toen de zwaar beschadigde beer overleed, drukte Tom op een knop, waardoor het zware decordoek naar beneden donderde. Na de pauze had hij een stoer hesje aan met grote gespen naast elkaar. Net als die jas deed het mij denken aan de film 'Mad Max'. Dat hesje hing hij ook aan de kapstok. Hij had rode veters in zijn sneakers en zijn theatrale mimiek is in overeenstemming met wat hij aan het vertellen is. Hij bleef continu boeien en het publiek bij de les houden, soms door met zijn sneakers hoge schuurgeluiden te maken. Die man kan bergen verzetten. In vroegere tijden werden potsenmakers door koningen en andere machthebbers vaak als gevaarlijk gezien en opgepakt. Door de impact van Tom's scherpzinnige geesteskracht zou hij zeker opgepakt worden. De kernboodschap van 'ReinAard' is verzet tegen iedere vorm van onderdrukking en voor vrijheid blijven vechten. In een soort van epiloog wist Tom dat schitterend te verwoorden en uit te beelden. Blijf jezelf. Blijf je vrije ziel trouw. Zelfs wanneer het schavot dreigt. Wat me aan de film 'The Patriot' doet denken. Met name de eindscène. Na Tom's eindscène volgde een daverend applaus van het oude en bejaarde publiek, wat volop aanhield. Tom is een stoere krachtpatser op leeftijd, een kranige geweldenaar, een serieuze diepgraver en een gedreven waarheidsminnaar. Het was voor mij een groot feest om deze tegenwoordig grootste schrijver van België zo van dichtbij te mogen gadeslaan. De tekst op mijn T-shirt 'Keep calm and carry on' zal hem als woordenman niet ontgaan zijn, denk ik.

lanoye reinaard

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

Er is nog niet op deze inzending gestemd. 12