Hallo Nico, jouw standpunt is volstrekt helder, waarvoor mijn dank.
Je schrijft: "Ons intellectueel vermogen en het nog prominent aanwezig zijn van oerdriften zijn ‘nog’ niet op elkaar afgestemd." Daar ben ik het mee eens. Het zwakke punt van de mens is niet zijn technisch kunnen of zijn intellect, maar zijn vermogen daar op een verantwoorde manier mee om te gaan. Of dit ooit bij zal trekken, d.w.z. dat die twee in de toekomst meer gaan harmoniëren, vraag ik me heel erg af.

Hoe kun je de mens meer verantwoordelijkheidsbesef bijbrengen? Met een (al of niet neoliberale) mentaliteit van "ieder voor zich" zal dat echt niet gaan. Ons politieke en economische bestel werkt juist meer winstbejag en egoïsme in de hand. Daardoor ontstaat er een steeds groter wordende tweedeling, zelfs op wereldschaal. Dat kan zelfs oorlogen uitlokken.

In de exobiologie (een specialistische tak van de astronomie die zich probeert voor te stellen hoe het leven op andere planeten eruit ziet) circuleert het idee dat elke beschaving een kritisch punt moet passeren, waarbij de techniek veel verder gevorderd is dan de wijsheid om daarmee om te gaan. Lukt het een beschaving om zijn oerdriften te overwinnen of te sublimeren, dan zal ze blijven bestaan. Lukt dat niet, dan vernietigt ze zichzelf. Een gruwelijk toekomstbeeld, maar het zou zomaar werkelijkheid kunnen worden.

Hendrik: Het afschuiven van verantwoordelijkheden op God mag dan veel voorkomen maar volgens mij is de mens "van nature" geneigd tot alle “kwaad” met of zonder God. Ik zie dit niet in een bijbels perspectief maar als een logische consequentie van onze ontstaansgeschiedenis (evolutie, drang om te overleven, competitie etc.) en ons onvermogen, dit integenstelling tot de meeste diersoorten, om het ‘kwade’ te beperken tot acties die nodig zijn voor het overleven van de soort. We kunnen ‘te veel’ reflecteren in relatie tot onze oerinstincten waardoor de balans ‘even’ zoek is. Dit gegeven kan ons tot daden brengen waarbij de drang om effectief te overleven soms buitenspel wordt gezet met destructief gedrag tot gevolg. Ons intelectueel vermogen en het nog prominent aanwezig zijn van oerdriften zijn ‘nog’ niet op elkaar afgestemd. Ik zie dit als een overgangsfase en de fine-tuning zal wel een keer optreden hopelijk. Met andere woorden we kunnen onze eigen ontwikkeling niet altijd gepast bijbenen en daardoor ontsporen we om de haverklap. Dit geldt niet alleen voor ons gedrag maar ook in sterke mate voor technologische ontwikkelingen die een gevolg zijn van ons sterk gegroeide intelectuele vermogen. Ook met deze nieuw verworven technologische mogelijkheden kunnen we niet goed omgaan en moeder aarde is de klos. Dit kan tot de ondergang van de mens als soort leiden indien het roer niet op tijd omgaat. Dit is een theorie uiteraard.

Dat is waar, Monique: wij schuiven onze verantwoordelijkheid af op God als de misdaden haast te gruwelijk zijn om ten volle tot ons door te laten dringen. Ik denk dat dat komt doordat veel mensen het een onverdraaglijke gedachte vinden dat een mens - en zelfs een heel volk - zo enorm diep kan zinken.

Haast nog erger dan de moord op de Joden vind ik de massamoord op 200.000 geestelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten. Deze mensen waren helemaal weerloos en ernstig ziek. Ze werden vergast, doodgeschoten, met elektrische schokken vermoord of uitgehongerd. Een paar jaar geleden wilde ik er een artikel over schrijven, maar bij het zien van de filmbeelden schoten de tranen mij in de ogen en ben ik ermee gestopt. Je verstand staat stil als je zoiets ziet: jonge, gehandicapte kinderen die men laat instappen in een bus die hen naar de gaskamer brengt...

Deze woorden spreken mij aan; maar nog meer je tweede alinea van je eerste reactie Hendrik. Heb hetzelfde naar voren gebracht in context kanker. Inderdaad, je kan een God niet verantwoordelijk houden, wij schuiven onze fouten af.

Wilma: ik heb Hem verschillende keren in mijn leven zó intens ervaren dat het voor mij onmogelijk is om niet in Hem te geloven. Zijn bestaan is voor mij eigenlijk geen geloof, maar een zekerheid.

Hendrik: geloof je nog wel in God?

@Irmlinda: ik ben benieuwd naar dat boek en zal er een recensie van opzoeken.

@George en Nico: vaak hoor je zeggen "Na Auschwitz is het onmogelijk om nog langer in God te geloven".
Daarbij gaat men ervan uit dat
1. ófwel God niet bestaat, omdat Hij deze misdaad had verhinderd als Hij wel zou bestaan, ófwel
2. God dit had kunnen verhinderen, maar dat om de één of andere reden niet heeft gedaan. Uit dat laatste trekt men dan de conclusie dat Hij zelfs niet kan of wil optreden tegen het ultieme kwaad dat daar zichtbaar werd; om die reden hebben veel mensen Hem de rug toegekeerd.

Wat ik hiermee wil zeggen is dat niet God direct of indirect voor zulke gruwelijke misdaden verantwoordelijk kan worden gesteld, maar voor de volle honderd procent de mens die zoiets bedenkt en uitvoert. De vrijheid van de mens gaat m.i. zó ver dat hij iets dergelijks kan doen, zonder dat het door een hogere macht wordt voorkomen. God geeft de mens heel veel speelruimte, zelfs zo veel dat we soms - zoals in dit geval - zouden willen dat die vrijheid wat minder groot was.

Dat laatste is paradoxaal, want de mens wil juist van nature zo veel mogelijk vrij zijn en zich liever niet onderwerpen aan een boven hem staand gezag. Maar áls het dan gruwelijk misgaat, hebben we de neiging de verantwoordelijkheid ervoor af te schuiven op een God die onze misdaden had kunnen verhinderen.
Dat laatste vind ik niet terecht: het is de mens die voor deze smeerlapperijen verantwoordelijk is. En de uitspraak "Ik geloof in mensen", die humanisten (en ook atheïsten) nogal eens in de mond nemen, wordt dan wel heel discutabel. Je kunt dan hooguit nog zeggen dat je gelooft in het goede en liefdevolle in de mens voor zover de mens zich daarnaar probeert te richten.
Zo denk ik er tenminste over.

Ik snap niet wat je met deze bewering wil zeggen Hendrik.

Het opmerkelijke is dat je in relatie tot die inktzwarte bladzijde vaak hetzelfde hoort over het geloof in God.

Het is sowieso moeilijk om met overtuiging bovenstaande te zeggen na Ausschwitz, maar ook als men iedere dag het journaal bekijkt... Daarom kijk ik al meer dan 20 jaar geen T.V. meer: ik word er letterlijk en figuurlijk ziek van! Wie echt wil weten hoe de wereld draait leze het boek van Naomi Klein: " De shockdoctrine " en " No logo "...