Beschouwingen over filosofie

Een verhaal begint met een hoofdpersoon of een gebeurtenis. Helaas vind ik verhalen niet zo boeiend. Bij ‘verhaal’ denk ik meteen aan fictie. Bij fictie denk ik aan vermaak. Ik weet dat fictie niet automatisch vermaak is, maar ik probeer ‘fictie’ te vermijden. Omdat ik mezelf nu in een richting duw, kan ik al niet meer met het voorstellen van een hoofdpersoon…

De kern van de Boeddha is uitgedrukt in de Vier Edele Waarheden. Maar vergeet niet dat het zijn waarheden betreffen. Het doel van deze waarheden is om een antwoord te geven op een concreet menselijk probleem: het lijden. Maar het leven bestaat niet alleen uit lijden. Het leven bestaat immers uit allerlei vormen van lijden: pijn, verdriet, afgunst,…

Nou zat ik laatst weer te piekeren over wat ik hier eigenlijk doe op dit aardklootje. Dat overkomt me de laatste tijd steeds vaker. Het zal wel aan de leeftijd liggen. Hoe bewuster het einde in zicht komt hoe meer er gepiekerd wordt. Uiteindelijk kom ik dan weer uit bij het grote dilemma. Is er een grote gangmaker of gaat het gewoon zoals het gaat…

Men kan ook zeggen de gevangenis of de begrenzing. Welke naam we het ook geven: we zitten gevangen en we kunnen er niet uit. Althans niet zolang we leven. Over wat er daarna mogelijk is, kan ik geen zinnige uitspraken doen. We kunnen theorieën ontwikkelen over buitentijdse en buitenruimtelijke mogelijkheden maar als mens van vlees en bloed zijn we onlosmakelijk…

De evolutie wordt, denk ik, in belangrijke mate “aangestuurd” door vier actoren (als ik ze zo mag noemen), te weten beweging, causaliteit, natuurlijke selectie en synergie. Van synergie is, zoals gezegd, sprake als samenwerking resulteert in een geheel dat meer is dan de som van de delen. Het zelfbewustzijn van de individuele mens (het ik-besef) is…

Ik wissel mijn beschouwing over mogelijke verdere ontplooiing van het menselijk bewustzijn af met enkele fragmenten (met een hoog poëtisch gehalte) van "De geest", geschreven door de dichter-psychiater Allen Wheelis. Deed aflevering 1 en doet straks ook aflevering 3 vooral een beroep op uw hoofd, hier wordt uw hart aangesproken. Lees en verwonder…

“In ’t verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal,” schreef Bilderdijk. Met andere woorden: alles voltrekt zich in oorzakelijk verband. Zoals uit een zaadje een plant groeit, zo ontwikkelt de toekomst zich uit verleden en heden. De vraag waar we naartoe gaan is niet minder klemmend dan de vraag waar we vandaan komen. Zowel de vragen als de antwoorden…

Van 12 t/m 26 januari wordt ‘de maand van de spiritualiteit’ gevierd. Op zich is het al vreemd om een periode van twee weken een ‘maand’ te noemen, maar vooruit. Op spiritueel gebied, waar gestoeid wordt met dimensies, is nu eenmaal alles mogelijk. Zo’n kleine tijdsverdichting schijnt gewoon bij dit metier te horen. Erger vind ik het dat een begrip…

Wat telkens weer opvalt bij het lezen van de argumenten die aan de kwantumfysica ontleend worden voor het afwijzen van strikte causaliteit, is het door elkaar halen van oorzakelijkheid en voorspelbaarheid. De spraakverwarring blijkt alleen al uit het feit dat Heisenbergs theorie aanvankelijk zowel met "onzekerheidsprincipe" als met "onbepaaldheidsprincipe…

Over intelligentie zouden we snel uitgepraat kunnen zijn. Het is het verstandelijk vermogen dat iemand bezit. De een heeft er meer van dan de ander. Bij de laatste zin ga ik al de mist in. Intelligentie is geen vast gegeven, je kunt je verstandelijk vermogen beïnvloeden. Dan is het misschien zo dat er bij geboorte een potentiële intelligentie aanwezig…

Weinig mensen zullen willen bestrijden dat iets wat gebeurt altijd een oorzaak heeft gehad. Ook als we niet precies weten waardoor en hoe een gebeurtenis werd veroorzaakt, we zijn er niettemin van overtuigd dat er niets gebeurt zonder dat er iets aan vooraf gaat waardóór het gebeurt. Als dat niet zo was zou de wereld een onberekenbaar gekkenhuis zijn…

Creativiteit is voor veel mensen een woord met een aureooltje. Je hebt het of je hebt het niet – en maar betrekkelijk weinig mensen hebben het, denkt men dan. Het leidt tot het fnuikend misverstand als zou er maar een klein aantal creatieve beroepen bestaan; een misverstand dat beoefenaars van die beroepen wellicht zelf graag laten voortbestaan tot…

Wat me in publicaties over holisme opvalt, is dat ze nogal eens aan de essentie ervan voorbij gaan. Die essentie is namelijk niet dat het geheel meer is dan de som van de delen (synergie), maar is “de neiging van de natuur” om van op elkaar betrokken delen zulke meerwaardige gehelen te vormen. Juist die onderlinge aantrekkingskracht is m.i. essentieel…

Deel 1 van deze beschouwing eindigde met de vraag of we ons enige voorstelling kunnen maken van een evolutie van het individuele zelfbewustzijn van de mens naar een collectief menselijk zelfbewustzijn. Mijn conclusie was: niet concreet voorstelbaar maar wel enigszins beredeneerbaar. Ziehier een poging. Een hoog ontwikkeld bewustzijn vooronderstelt…

Evolutie kenmerkt zich niet door óntwikkeling (letterlijk: afrolling, dus vereenvoudiging van wat ingewikkeld was), maar juist door ínwikkeling (letterlijk: oprolling, dus complexer worden van wat relatief eenvoudig begon). De natuur neigt ertoe gehelen te vormen die meer zijn dan de som van hun samenstellende delen. Anders gezegd: de evolutie heeft…

Intelligentie ligt verankerd in onze genetische constitutie. Deels veranderd door de evolutie, deels door introductie van getransformeerd DNA materiaal, mogelijk van buitenaardse origine. Het is geen zelfstandig fenomeen maar staat in nauwe verbinding met onze fysieke aanwezigheid, waarbij geestelijke en lichamelijke gezondheid een van de dragende pijlers…

Een waarschuwing vooraf. Dit wordt een nogal controversiële beschouwing over een controversieel onderwerp. Als u uzelf het risico van ergernis wilt besparen, kunt u deze gedachte-exercitie misschien maar beter ongelezen laten. Recent verschenen boeken (zoals Swaab - Wij zijn ons brein en Lamme – De vrije wil bestaat niet) hebben ook de discussie…

Een citaat om mee te beginnen. Arthur Koestler schrijft in zijn boek “De wortels van het toeval”: “Een soort mensen zonder ogen – zoals de burgers van Wells’ ‘Country of the Blind’ – zou stellig onze bewering dat wij in staat zijn verre voorwerpen waar te nemen zonder contact door aanraking, als occulte nonsens verwerpen – of wel verklaren dat een…

Wat een vreemde, onverklaarde en m.i. onverklaarbare stellingname is dat eigenlijk: ”ik heb een vrije wil”. Wat wordt daar nu precies mee bedoeld? Vrij van wat, vrij van wie? De uitspraak suggereert dat de wil een zelfstandig bestaan heeft. Maar als IK een wil bezit, is die wil dus per definitie niet vrij. En als mijn wil wel vrij is, heb IK er per…

We worden geboren, we leven, we sterven. Sommigen van ons hebben een rijk en gelukkig leven. Anderen hebben een leven vol zorgen, moeite en verdriet. Wat is de zin van ons bestaan? Dat is een moeilijke vraag. Zelfs hooggestemde antwoorden zoals “voor mijn kinderen” of “voor mijn medemensen” verschuiven het probleem alleen maar naar de toekomst. Want…

U zit op een avond thuis op uw comfortabele bank naar een tv-programma te kijken. Direct na afloop komt er reclame voor knabbelnootjes op het scherm. Ach ja, denkt u bij uzelf, een handje nootjes, dat is nou precies waar ik trek in heb. Maar ja, toen u vanmorgen voor de spiegel stond, had u zich nog ernstig voorgenomen om vandaag nog te beginnen met…

In zijn beschouwing “Hier en nu, met het oog op morgen” vertelt Winkelman dat hij afstand heeft genomen van de christelijke leer van de lichamelijke wederopstanding. Die zou de mens te veel richten op zijn persoonlijke heil in het hiernamaals en te weinig op het gemeenschappelijke welzijn in het hier en nu. Verder merkt hij daarin op dat die leer niet…

In de voorafgaande beschouwingen heb ik een poging gedaan aannemelijk te maken dat alle ontwikkelingen op de wereld causaal bepaald zijn, dat ze een richting hebben en dat er een stuwende kracht in die richting werkt. Rest nog de vraag of nu ook valt in te schatten waarop die ontwikkelingen zullen (zouden kúnnen) uitlopen. Ik realiseer mij dat het een…

Aflevering 4 van deze artikelreeks eindigde met de constatering dat de evolutie een duidelijke richting heeft en wel in die zin dat ze gericht is op de vorming van steeds complexere gehelen die meer zijn dan de som van de delen. De volgende vraag luidt: als dat zo is, zit daar dan een stuwende of sturende kracht achter? Naar mijn mening mogen we…

Op zoek naar een antwoord op bovenstaande vraag hebben we vier subvragen gesteld. Vraag a (Zijn alle ontwikkelingen causaal bepaald?) kwam in het vorige artikel aan de orde. Dit vervolgartikel gaat over vraag b: “Hebben de ontwikkelingen een richting?” Nog wat nauwkeuriger geformuleerd: “Tenderen alle ontwikkelingen in hun onderlinge samenhang in een…

De eerste taak die we onszelf in het voorgaande artikel oplegden, was aannemelijk te maken dat alle ontwikkelingen causaal bepaald zijn. Een tamelijk absurde opgave eigenlijk. Het gehele bouwwerk van wetenschap en technologie, al het menselijk denken en handelen is gefundeerd op de hechte samenhang van oorzaken en gevolgen. Geen mens gelooft in enig…

Veel mensen hebben een intuïtieve afkeer van de gedachte dat het bestaan onderworpen zou zijn aan strikte causaliteit en/of finaliteit. Beide laten immers geen ruimte voor een "vrije wil". Maar wat dan? Is ons bestaan dan toevallig, doelloos en zinloos? Of zijn juist deze vrágen zinloos, omdat ze niet te beantwoorden zijn en omdat de wereld nu eenmaal…

Quo vadimus? Waarheen zijn wij onderweg? Op een dag breekt het besef helder en klaar tot je door: de mensheid is op het ruimteschip aarde bezig aan een vele generaties omspannende reis door ruimte en tijd. Het vertrekpunt ligt in een ver en ongekend verleden, de bestemming in een verre en onvoorstelbare toekomst. We staan op de breuklijn van verleden…

“Er is een ijdel ding dat op aarde geschiedt: er zijn rechtvaardigen die het gaat naar de verdienste der goddelozen en er zijn goddelozen die het gaat naar de verdienste der rechtvaardigen.” Uit bovenstaand citaat (uit het oud-testamentische boek Prediker) blijkt wel dat het bepaald niet sedert vandaag of gisteren is dat mensen er moeite mee hebben…

Het nieuw-testamentische bijbelboek Johannes begint met de mysterieuze woorden: "In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord wás God. Dit was in den beginne bij God. Alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dit is geen ding geworden dat geworden is. In het Woord was leven..." Het was alsof ik de echo van deze…