Alle inzendingen over filosofie

De wens is de vader van de gedachte, zegt het spreekwoord. Daaruit zal wel te verklaren zijn dat er altijd en overal mensen zijn geweest die de meenden dat zij ook ná de dood op een of andere manier individueel zouden voortbestaan. Ook de door de christenheid beleden "wederopstanding des vleses" wordt doorgaans uitgelegd als een individuele terugkeer…

Als er ergens sprake is geweest van wensdenken, dan wel met betrekking tot het al dan niet voortbestaan van de mens na de dood. Iedere godsdienst heeft er een mening over en alleen al het gebrek aan eenstemmigheid zou te denken moeten geven over het realiteitsgehalte van elk van die meningen van Azteken, Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Germanen, Hindoes…

Wat is de geheimzinnige “kracht” achter de evolutie naar hogere vormen van leven en bewustzijn? Dat is, denk ik, de door het holisme veronderstelde "neiging in de natuur tot vorming van gehelen die meer zijn dan de som van hun samenstellende delen". De evolutie is een geschiedenis van try and error; het gaat alle kanten op, maar de hoofdstroom heeft…

Het eerste hoofdstuk van het nieuw-testamentische bijbelboek Johannes duidt "God" aan als "het Woord": "In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord wás God. Dit was in den beginne bij God. Alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dit is geen ding geworden dat geworden is. In het Woord was leven..." Dit even…

De meest fundamentele kritiek op het determinisme (berustend op het causaliteitsbeginsel) komt van de zijde van de kwantumfysica. Die kritiek komt - kort gezegd - voort uit de waarneming dat de wetmatigheden in de macrofysica (de natuurkunde van voor het blote oog waarneembare verschijnselen) niet zonder meer van toepassing blijken te zijn in de microfysica…

Als we ervan uitgaan dat alle ontwikkelingen op onze planeet zich in oorzakelijk verband voltrekken, dan dringt de voor de hand liggende vraag zich op, waarop die ontwikkelingen op den duur zullen uitlopen. Ik realiseer mij dat het een hachelijke en bijna per definitie speculatieve onderneming is te trachten op die vraag een antwoord te vinden. Ten…

Schopenhauer definieerde coïncidentie als "het gelijktijdig plaatsvinden van causaal niet met elkaar verbonden gebeurtenissen". Op die definitie valt m.i. wel iets af te dingen. Dat zou zélfs het geval zijn als de definitie gesproken had van niet réchtstreeks met elkaar verbonden gebeurtenissen. Er vinden immers op ieder moment ontelbare, in oorzakelijke…

"Holisme" is afgeleid van het Griekse woord "holos", dat "heel" betekent. Eén van de definities luidt: "holisme is een wetenschaps-theoretisch standpunt in de biologie, volgens hetwelk de delen moeten worden verklaard of begrepen uit het geheel." Een andere begripsomschrijving is: "holisme is een (oorspronkelijk voor de biologie opgestelde…

"Mens, erger je niet!", zou een passend motto zijn voor een essay over strikte causaliteit, waarin de "vrije wil" wordt ontkent, aangezien ook hersenprocessen verlopen volgens de wetten van oorzaak en gevolg. Maar ook al is er geen speld tussen te krijgen, de theorie van het determinisme is en blijft in strijd met onze eigen beleving. We voelen…

Er gebeurt niets zonder oorzaak en er gebeurt niets zonder gevolg. Wie zou deze stelling willen en kunnen weerleggen? Maar als het dus waar is dat alles een oorzaak heeft, hebben we wel een probleem. Bij "alles" hoort ook de mens, horen ook wijzelf. Het zal ons immers niet moeilijk vallen, te aanvaarden dat ons eigen bestaan, het feit dat wij er zijn…

Weinig mensen hebben er moeite mee, te aanvaarden dat alles wat in het verleden is gebeurd, oorzaken heeft gehad. Maar het verleden is, vóór het verleden werd, toekomst geweest, zoals ook dat wat nu nog toekomst is, straks verleden zal zijn. Ergo: ook gebeurtenissen in de toekomst zullen hun oorzaken hebben. Met andere woorden: in het verleden ligt…

In de godsdienstfilosofie is wel onderscheid gemaakt tussen natuurlijk en moreel kwaad. Het natuurlijke kwaad (bij voorbeeld in de vorm van een natuurramp) zou dan samenhangen met de natuurlijke orde, met het proces van de wereld in wording. Het morele kwaad zou door de mens worden aangericht. Is dat een zuiver onderscheid? Met betrekking tot het…

Het was een zonnige dag, niet de warm, niet te koud, en de reiziger liep over een laan die aan weerszijden met platanen afgezoomd was. De zon speelde een duizelingwekkend lichtspel met de grote bladeren van de vele bomen. Aan het einde van de laan zag hij drie wijzen staan rond iets dat op een wit beeld leek. Hij ging er naartoe en groette de drie wijzen…

Wie zegt dat planten naar het licht groeien heeft het misschien wel mis. Wellicht groeien ze er tegenin, omdat ze het licht willen bestrijden. Hebben ze wel besef van wat licht voor hen betekent en doet? Ze willen toch niet uitdrogen? Daarom groeien ze ertegen in en creëren ze schaduw voor henzelf en andere planten en bomen. Met elke nieuwe tak, elk…

De vijftien discipelen hadden zich in een halve kring rond de meester verzameld en zaten in afwachtende opwinding te wachten op diens woorden. ‘Ik wil’, begon hij, ‘dat ieder van jullie me zegt waarom je hier bent en wat je wil bereiken. Ik zal ieder van jullie apart ontvangen.’ De meester trok zich terug en reeds na een kwartier werd de eerste discipel…

‘Mag ik u vragen, o meester, wat de zin van het leven is?’ vroeg de volgeling aan de goeroe. ‘Ja’, zei deze en deed er verder het zwijgen toe. Onverstoorbaar vroeg de adept, ‘welaan dan, o wijze, wat is de zin van dit leven?’ ‘Van dit leven? En welke andere had je zo nog in gedachten hm?’ vroeg de meester verbaasd, ‘zou de vraag niet beter zijn wat…

Er zaten eens twee monniken te mediteren voor een boeddha-beeld. Het was een rustig en vredig tafereel die twee daar te zien zitten met een kussentje onder hun knieën. Toen kwam er een bevallige maagd aangewandeld. Ze bleef staan bij dat rustige en vredige tafereel. De eerste monnik dacht: ‘Mmh, wat een frisse hinde! Ik ga mijn ogen doen tranen en…

De trein reed het station Zuid/WTC uit, het mannetje liet zijn hand zakken, stopte hem in zijn broekzak en liep naar de trap van het perron. Bij de trap bleef hij staan en keek naar een slak die wiebelend met zijn voelsprieten over de witte reflecterende band van de bovenste trede kroop. Het is allemaal mijn eigen schuld, dacht hij, ik laat met…

Is het onderwerp een vangnet of een valstrik voor het denken? Dit onderscheid te benoemen, maakt hier al een theoretische vraag van. Een vangnet is bescherming om niet te verdwalen in of stuk te lopen op een verschrikkelijk bolwerk van stellingen. Een valstrik zou meer de nadruk leggen op de uitnodiging van een theorie om er helemaal in op te gaan.…

(Kort fragment uit het werk van het grootste genie aller tijden.) Men kan in deze tijd op zeer scherpzinnige wijze uiterst radicale zaken bewijzen, bijvoorbeeld het leninisme, maar even goed het tegendeel ervan, of alles wat daar tussenin ligt. Elk punt van welk programma ook is waterdicht te bewijzen. Het is alleen wel zo, dat hij die het tegenovergestelde…

Ik schreef, zij schreef, dat het geheugen zwak is en dat de loop van een leven kort is en alles zo snel gaat, dat we het verband tussen de gebeurtenissen niet meer zien en de gevolgen van de daden niet meten kunnen. We geloven in de fictie van de tijd, aan het heden, het verleden of de toekomst maar het kan ook zijn dat alles gelijktijdig gebeurt.(.…

De oude Ping kwam met een hoop goud en zijn luie verwende zoon, de jonge Ping, naar meester Li en smeekte: “Dit is mijn luie zoon. Neem hem alsjeblieft in dienst. Dan heb ik niet geheel gefaald als opvoeder”. Li liet de gouden munten door zijn vingers glijden en knikte: “Voor het geld doe ik het niet, wel wat ik er voor koop”. Zo trok Li met zijn…

Er is nog een andere valkuil. Het verschil tussen objectiviteit en subjectiviteit. Ik wil niet de mogelijkheid uitsluiten dat er verschillende graden van objectiviteit bestaan. Anders hebben de termen “kennisniveau” en “begripsniveau” geen functie meer in onze taal. Opnieuw, wanneer we wetenschap bedrijven, biedt begrip van een systeem de mogelijkheid…

Logica is een hulpmiddel bij beslissingen nemen. Bij onderzoek aan een natuurkundig systeem wordt het gedrag en de relatie met natuurkundige wetten bestudeerd. We kunnen conclusies trekken en verdere stappen ondernemen om het systeem te doorgronden. In persoonlijke situaties gaan we ook zo te werk. We beoordelen een situatie en vergelijken die met onze…

Zij zat aan het raam. De gordijnen waren half dichtgetrokken. Zo kon ze de zomerzwoelte buitenhouden. Als ze het rolluik van het raam achter naar beneden liet, konden voorbijgangers haar silhouet niet meer ontwaren. Maar de kier maakt dat Hannah hen kan zien langslopen. Gearmde stellen in stilte met het juk van de zomer op de schouders, de meeste duo…

Er was eens een mens die altijd op zoek was, maar hij was onhebbelijk. Vriendschap sloeg hij af, vraag om hulp negeerde hij, want hij meende altijd dat hij het te druk had. Op een dag had hij geluk en vond een koperen vat. Toen hij het vat opnam en erover wreef steeg een wensgeest op. Deze sprak: "Ik ben een wensgeest. U, die mij opgeropen hebt, zal…

Op de berg Ratna stond het klooster van Het Gouden Pad. Daar onderwezen de monniken en nonnen de leken in het bewandelen van de leer. De opleiding genoot overal een hoog aanzien. Novicen vonden maar één minpuntje. Onder het lerarencorps was de non Cerpise gevreesd, omdat zij de opleiding ernstig verzwaarde door haar manier van lesgeven. "Zo moet het…

Wakker worden uit de tentakels van de slaaproes, en de toekomstige dag, de dag die nog voor je ligt, als in een voor de handliggende vanzelfsprekendheid aanvaarden. We doen niets anders, elke dag weer, slapen, en weer wakker worden! Álle zintuigen en ledematen functioneren nog, we gaan ons bed uit, slepen ons naar de douche, we voelen de verlammingen…

De geleerde Arminius, dezelfde die beweerde dat er maar vier soorten voedsel zijn, wilde aan zijn confrere Pancratius proefondervindelijk aantonen hoe op een eenvoudige wijze een toestand van ultiem genot bereikte kon worden. 'Genot is de bevrediging van de zintuigen', stelde Arminius. 'Dat klopt' stemde Pancratius in. 'Wel dan. Hoe meer zintuigen…

De heersers van het heelal waren eens op Aarde en daar vernamen zij van het bestaan van mannen. Omdat nergens op hun andere werelden dat soort wezens voorkwamen, wilden ze weten wat die mannen dan wel mochten zijn. Ze vervoegden zich bij de wijze Hulda, die er om bekend stond dat ze alles wist en ze vroegen haar wat een man was. Zij antwoordde: "…