Onmenselijke toestanden in Belgische gevangenissen

Het is een probleem dat in België al jaren aansleept: de overbevolking van de gevangenissen. Gevolg: in cellen die plaats bieden aan 1 of als het moet 2 mensen, zitten er soms 2 of meer in de aap gelogeerd. Met desastreuse gevolgen dus voor wat elementaire privacy. Men kan in zulke hokken zelfs niet ongezien zijn behoefte doen. Wie geen bed heeft moet maar op de grond slapen. Het wordt door de meerderheid van de bevolking niet als een urgente kwestie gezien, voor misdadigers is er weinig empathie. Wie zijn gat verbrandt moet maar op de blaren zitten niet waar. Een gevolg van de desinteresse van het grote publiek is dat er ook bij politici geen haast is om kordaat werk te maken van humanere opsluiting. Ze denken dat ze er geen stemmen mee zullen halen. Ze dwalen, er is al dikwijls gebleken dat politici ook met moedige beslissingen wel degelijk stemmen kunnen halen. Je moet alleen op iets langere termijn durven mikken.

Maatregelen nemen om gevangenen niet te laten wegzetten als naamloze mislukkingen zou zo een moedige beslissing kunnen zijn. Want wie wordt er beter van als hij als een onmens wordt behandeld? We laten mensen opsluiten op een manier die we voor dieren niet tolereren. Zelfs voor vee neemt de belangstelling toe om ze zo proper en ruim mogelijk op te sluiten. En voor dieren die het geluk hebben als huisdieren te worden beschouwd, zouden we zeker niet toelaten dat ze als dingen worden gestapeld in te kleine hokken..
De schrijnende toestanden in de Belgische gevangenissen is in de eerste plaats de hel voor de gevangenen zelf. Niet het minst doordat een groot deel van die gevangenen eigenlijk niet in de gevangenis thuis hoort. Door het gebrek aan opvang voor mensen die psychiatrische zorg nodig hebben, komen die al te dikwijls in gevangenissen terecht. Het hoeft geen betoog dat ze daar niet thuis horen. Ze hebben specifieke psychiatrische en psychologische begeleiding nodig.

Maar ook misdadigers worden niet beter van een louter repressieve, oog-om-oog-tand-om-tand-aanpak. Het is in de pers al dikwijls vermeld: voorbeelden in het buitenland tonen aan dat een menselijke aanpak tijdens de detentie de recidive sterk vermindert. Een samenleving wordt niet veiliger door misdadigers als onmensen te behandelen.
De diabolische sfeer in onze gevangenissen schept uiteraard evenmin gezellige werkomstandigheden voor het personeel. Vooral voor de cipiers die dagelijks met gedetineerden in contact staan. Het is niet verwonderlijk dat men steeds op zoek moet naar bewakers. Het is al geen gemakkelijke job in goede omstandigheden, het moet een onmogelijke job zijn in vele Belgische gevangenissen. Gevangenen zodanig behandelen dat ze dikwijls op ontploffen staan, creëert gevaarlijke en onaanvaardbare werkomstandigheden voor gevangenispersoneel. Dat zullen ook de hogere kaders van dat personeel graag bevestigen. Achter een bureau zitten in een gevangenisstal, is dan ook geen luxejob. Hoe kan je op de duur nog gemotiveerd personeel vinden? Ook voor dat probleem is er een doorgedreven humanisering van ons gevangenissysteem nodig. Bewakers, gevangenen en de hele maatschappij hebben recht op een leefomgeving die hoop biedt.

Het is ontluisterend dat men in een rijk Westers land blijkbaar niet de plaats vindt om een paar duizend gevangenen min of meer fatsoenlijk op te sluiten. Er zijn nochtans sectoren waar men daarvoor de gastvrije hand niet omdraait.
In de horeca is het geen probleem een paar tienduizenden mensen een fatsoenlijke logement aan te bieden. Volgens cijfers van Statbel, het Belgische statistiekbureau, waren er in 2024, 44.890.602 overnachtingen in de Belgische vakantieverblijven. In een rijk land is er best wel wat plaats en geld om mensen die om verschillende redenen een tijd logies nodig hebben, een fatsoenlijk logement aan te bieden. Voor iedere beurs is er wel een min of meer comfortabel vakantieverblijf te vinden.
Terwijl mensen die om verschillende redenen verschillende periodes in gevangenissen of instellingen moeten verblijven, niet zeker zijn van een rudimentaire eenpersoonscel in een gevangenis of instelling. Dit is voor een land met toch beschaafde kenmerken totaal onaanvaardbaar. Een welvarend land als België heeft zeker de materiële mogelijkheden daar iets aan te doen.
De Belgische staat slaagt er dus niet in enkele duizenden gevangenen humaan te huisvesten. De Belgische horecasector doet dat ieder jaar voor miljoenen mensen.

Schrijver: Eric Vervaet
24 juli 2026

vervaet.delandtsheerscarlet.be

belgische gevangenissen

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

4.7 met 3 stemmen 59