Een Joodse dichter tot het bittere einde

(voor Miklós Radnóti (1909 - 1944))

Jij bent geboren op 5 mei 1909 op de Kádárstraat 8 in Újlipótváros, Boedapest. Jij had Joodse ouders. Tijdens jouw geboorte overleden jouw moeder Ilona Grosz (1881 - 1909) en jouw tweelingbroer. Jouw vader Jakab Glatter (1874 - 1921) was een handelsreiziger/koopman en jouw zus heette Klara. In 1911 hertrouwde jouw vader met de Joodse Ilona Molnár/Morgenstern (1885 - 1944), die zeer liefdevol was. Jouw halfzus Ági was 5 jaar jonger en jij was ook zeer gehecht aan haar. Zij is geboren als Ágnes Glatter op 23 mei 1914 in Boedapest. Zij was dichteres en schrijfster. Zij werd bekend als Ágnes Erdélyi en in 1935 verschenen haar dichtbundel 'Koor voor drie stemmen' en de korte roman 'De familie Kovács'. Zij was bevriend met de schilder Leon Alex, die na dwangarbeid op 8 maart 1944 in een ziekenhuis in Ostroh overleed en 36 jaar werd. Agnes werd op 3 juni 1944 in het concentratiekamp Auschwitz vermoord. Jouw stiefmoeder Ilona is daar ook vermoord.

Van 1915 tot 1919 ging jij naar de lagere school in de Szemerestraat in Lipótváros, nabij jullie woning op de Falk Miksa-straat 7. Van 1919 tot 1923 ging jij naar de Koninklijke Staatsmiddelbare School van Bolyai. Op 21 juli 1921 overleed jouw vader door een beroerte. Toen ontdekte jij dat Ilonka niet jouw moeder was en dat Ági jouw halfzus was. Jij ging bij jouw oom Dezsõ Grosz wonen, een rijke textielhandelaar. In 1923 ging jij bij jouw oudtantes Ilka en Ernesztin op de Lipót-boulevard 5 (nu Szent István Boulevard) wonen, waar jij tot jouw huwelijk in 1935 bleef wonen. Van 1923 tot 1927 ging jij naar de Metropolitane Gemeentelijke Middelbare School in de Izabellastraat. In 1924 vernam jij, dat bij jouw geboorte naast jouw moeder ook jouw tweelingbroer is overleden. Jouw moeder kreeg een hartstilstand. Jij ging naar de Miklós Wesselényi Jongenshogeschool voor Handel aan de Izabellastraat, waarvoor jij slaagde. Jij publiceerde gedichten in de studentenbladen en jij had levenslang een goed contact met jouw wiskundeleraar Károly Komlósi.

In de herfst van 1926 ontmoette jij bij Károly Fanni Gyarmati, die ook bij Károly wiskundelessen kreeg. Zij is geboren op 8 september 1912 in Boedapest en haar ouders waren Dr. Dávid Dezsõ Gyarmati en Aranka Weisz. Op 11 juni 1928 slaagde jij voor de Faculteit voor Textielindustrie in Liberec (Reichenberg), Tsjechië. Jij correspondeerde met Fanni en jij was verliefd op Klementine Tschiedel, die jij in jouw gedichten Tini noemde. In oktober 1928 begon jij met jouw vrienden het literaire tijdschrift '1928' en in juni 1929 verschenen er 12 gedichten van jou in de bloemlezing 'Goedheid'. Begin maart 1930 verscheen jouw dichtbundeldebuut 'Paganistische begroeting'. Jij verbleef in Trencín, bij de familie van Fanni en jou. In Oradea was jij bij Ilona en Ági. Van 1930 tot 1934 woonde jij in Szeged, waar jij aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Ferenc József Universiteit studeerde. In 1931 verscheen 'Lied van de Nieuwe Herders'. In juni 1932 zat jij met de schrijver/journalist György Bálint en György en Janos Dóczi 3 weken in een hut boven Tatra Széplak. In 1933 verscheen 'Herstellende wind', in 1934 'De artistieke ontwikkeling van Margit Kaffka' en in 1935 'Nieuwe Maan'.

Op 11 augustus 1935 zijn Fanni en jij in Terézváros getrouwd. Jullie gingen op de Pozsonyi Straat 1 wonen, waar Fanni later ook is overleden. Jij ging naar de lezingen van de dichter/schrijver/Piaristenpriester Sándor Sík, met wie jij bevriend was. Sándor had een grote invloed op jou, net als de literatuurhistoricus/taalkundige Béla Zolnai. In oktober 1936 werd jij leraar Hongaars en Frans voor de middelbare school, maar een baan bleef uit. Op 18 januari 1937 kreeg jij de Baumgartenprijs en in 1937 werd jij lid van de Hongaarse PEN Club. Fanni en jij ontmoetten in Parijs de dichter Pierre Robin. In 1934 verscheen 'Lied over de neger die de stad binnenging', in 1936 'Loop rond, ter dood veroordeeld!' en in 1938 'Steile weg' bij de uitgeverij van Cserépfalvi Imre, die met József Attila bevriend was. In 1940 verschenen 'Tweelingmaand. Dagboek van de jeugd' en 'Geselecteerde gedichten' en in 1940 verscheen 'Kalender'. Van 9 september 1940 tot 18 december 1940 was jouw eerste dwangarbeidperiode.

Vanaf het voorjaar van 1941 had jij een jaar een affaire met de schilderes/kunstenares Judit Beck. Op 9 november 1941 overleed jouw schoonvader. Op 1 juli 1942 kreeg jij weer dwangarbeid tot eind april 1943, na een verzoekbrief tot ontslag van bekende mensen, o.a. gravin/schrijfster Margit Bethlen, de vrouw van graaf István Bethlen, die van 1921 tot 1931 premier van Hongarije was. Zij kregen 3 zonen; András, István en Gábor. Op 21 januari 1943 overleed György Bálint als dwangarbeider in Staronikolskoye. Hij werd 36 jaar. Op 2 mei 1943 werden Fanni en jij rooms-katholiek in de Sint-Stefanusbasiliek, gedoopt door Sándor Sík. Op 19 mei 1944 kreeg jij weer dwangarbeid, deze keer in de kopermijnen en aan de de spoorwegbouw en wallenbouw. Toen jij niet meer kon lopen, stuurden de Hongaarse SS-ers jou naar het ziekenhuis in Györ, waar ze jou wegstuurden.

Sergeant András Tálas vormde een groep met Sándor Bodor, Sándor Kupos, János Malakuczi en István Reszegi. Jij werd op op 4 of 9 november 1944 door deze walgelijke ratten neergeschoten, samen met 21 anderen, aan de rand van het dorp Abda, aan de oevers van de Rábca. Daar staat nu een monument. Jij werd 35 jaar. Jullie werden in een massagraf nabij Abda begraven. Op 23 juni 1946 werden jouw overblijfselen opgegraven en vond men in jouw jaszak jouw laatste gedichten. Op 25 juni 1946 werden jouw overblijfselen in de Joodse begraafplaats van Györ herbegraven, net als de overblijfselen van 21 anderen. Op 14 augustus 1946 werden jouw restanten door Sándor Sík in de Kerepesi-begraafplaats aan de Fiumei Straat in Boedapest herbegraven.

dichter joods

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

Er is nog niet op deze inzending gestemd. 11