Alles in niets, deel I

Wanneer je volledig stilzit, wanneer geen enkel deel van je lichaam beweegt en je blik rust op een onveranderlijk veld, begint iets op te lossen dat we gewoonlijk als vanzelfsprekend beschouwen. Ruimte verliest haar greep. Zonder beweging is er geen afstand, zonder afstand geen uitbreiding, en zonder uitbreiding geen ruimte die zich tussen dingen uitstrekt. Wat overblijft zijn slechts kleurvlekken, pixels, een vlak zonder binnen en zonder buiten. En wanneer zelfs dat vlak egaal wordt, wanneer je staart in een volledig wit veld zonder enige differentiatie, verdwijnt de laatste illusie van ruimtelijkheid. Er is niets meer om van te zeggen dat het hier of daar is, niets om te vergelijken, niets dat zich uitstrekt. Ruimte blijkt niet iets te zijn dat buiten ons bestaat, maar een structuur die ontstaat door verandering, door beweging, door verschil. Maar als de ruimte oplost, blijft de tijd nog overeind, althans in eerste instantie. Toch blijkt ook tijd, wanneer je haar aandachtig volgt, geen zelfstandig domein te zijn. Het verleden is nooit iets anders geweest dan een herinnering die nu wordt ervaren. Je kunt het verleden niet betreden, niet aanraken, niet terughalen. Het verschijnt altijd als een huidige beleving. De toekomst is evenzeer een verwachting die uitsluitend in het heden wordt ervaren. Alles wat je verleden noemt, is een herinnering die nu verschijnt. Alles wat je toekomst noemt, is een verwachting die nu verschijnt. En wanneer je dit inzicht steeds verder verfijnt, van jaren naar dagen, van dagen naar minuten, van minuten naar seconden, en van seconden naar fracties van seconden, ontdek je dat er geen grens is waar het heden ophoudt en iets anders begint. Het huidige moment laat zich eindeloos opdelen, maar nooit lokaliseren. Het is een punt zonder omvang, een grens die nergens ligt, een aanwezigheid die geen duur kent. Daaruit volgt een onthutsende conclusie, die luidt: Alles wat bestaat, bestaat in niets. De hele structuur van je leven, zoals je herinneringen, je angsten, je verwachtingen, je verhalen, dit alles neemt geen ruimte in en geen tijd. Het is een cognitieve configuratie, een innerlijke projectie die geen fysieke uitbreiding heeft. Het universum dat je ervaart, inclusief jouw persoonlijke geschiedenis, ontvouwt zich in een punt dat geen plaats heeft en geen duur. Bestaan is een verschijning zonder omvang, een fenomeen dat uit niets oprijst en in niets rust.

Bernardo Kastrup noemt dit geen mystiek inzicht, maar een eenvoudig feit dat voor iedereen toegankelijk is, zelfs midden in een rumoerig restaurant, met een glas wijn in de hand. Het vraagt geen meditatie, geen verlichting, geen goeroe en zeker geen uitgebreide kennis omtrent spiritueel filosofische literatuur. Het vraagt alleen de bereidheid om te kijken naar wat altijd al voor je ligt. Zodra je het ziet, kun je het niet meer ontzien. Het laat een spoor achter in je innerlijke leven, een verschuiving welke niet meer is terug te draaien. Wat het moeilijk maakt, zegt Kastrup, is niet de subtiliteit van het inzicht, maar de culturele laag die ons voortdurend wegleidt van onze directe ervaring. Cultuur bouwt een wereld van concepten, verwachtingen en verhalen, terwijl de werkelijkheid zelf veel simpeler en veel directer is.

Wanneer je de consequenties van je eigen aannames volgt, wanneer je ze tot het uiterste doordenkt, stort het bouwwerk vanzelfsprekendheden in. Wat overblijft is een verbazingwekkende helderheid, namelijk dat de schepping niet iets is dat ooit plaats vond, maar iets dat nu gebeurt. De oerknal is geen gebeurtenis in een ver verleden, maar een voortdurende cognitieve explosie die in dit moment plaatsvindt. Er is nooit iets gebeurd, en er zal nooit iets gebeuren, behalve dit ene verschijnen dat zich steeds opnieuw ontvouwt. Iets en niets blijken geen tegenpolen te zijn, maar twee woorden voor hetzelfde. Het universum, het leven, de geschiedenis, de tijd, het zijn geen objectieve structuren, maar verschijningen in een veld dat zelf geen omvang heeft. En dat veld ben jij. Niet als persoon, niet als verhaal, maar als het open bewustzijn waarin alles verschijnt. Wanneer je dat ziet, niet als theorie maar als directe ervaring, verandert er iets in je verhouding tot de wereld. Je beseft dat je al dood bent, al geboren bent, al verdwenen bent, al verschenen bent, en dat al die bewegingen slechts schaduwen zijn in een ruimte die geen ruimte is, in een tijd die geen tijd is. Het is geen romantisch inzicht, geen troostend beeld, maar een rauwe, heldere eenvoud. En toch, juist in die eenvoud schuilt een onverwachte zachtheid, namelijk dat alles wat je vreest, alles wat je nastreeft, alles wat je denkt te verliezen of te winnen, geen gewicht heeft buiten het moment waarin het verschijnt. Alles bestaat in niets, en dat niets is niet leeg, maar open, dragend en onkwetsbaar. Het niets, waarin alles verschijnt, bewustzijn, het nu, de ruimte zonder uitbreiding, kan niet kapotgaan, kan niet beschadigd worden, kan niet lijden. En mogelijk, als dit besef indaalt, dat er diep in je bewustzijn iets begint te resoneren, misschien wel de verwondering. In dat nauwelijks hoorbare natrillen leek er iets in mij te blijven rusten, alsof het even nergens anders hoefde te zijn. Nu is zelfs dat gevoel vervaagd, alsof het zich zonder haast terugtrok in een stilte die niets meer vroeg. Ergens daarachter bleef een schraapsel van stilte nog heel even nagonzen, alsof het zich niet meteen herinnerde dat het mocht verdwijnen. Misschien schenkt dit ons wel het diepste vertrouwen, niet dat alles goed komt, maar dat alles verschijnt in iets dat nooit kapot kan gaan.

... Deze beschouwing is geïnspireerd op de YouTube video uitzending Q&A met Bernardo Kastrup. Gedachten experiment: Er gebeurt nooit iets. 11-1-2026. www.withrealityinmind.com. Alles in niets ontvouwt zich in drie woorden. Alles wat wij ervaren, zoals ruimte, tijd, herinnering, verwachting en het gehele universum verschijnt in een veld dat zelf geen omvang heeft. ...

Zie ook: http://levendgeheugen.blogspot.com

Schrijver: J.J.v.Verre
18 januari 2026