God van Kant

Bedankt voor de reactie.
Ik moet toegeven dat ik nooit een dieper bestaansniveau heb ervaren en kan me er (dus?) ook niets bij voorstellen.
Zoals u geloof uitlegt, blijkt er een andere betekenis te bestaan dat niet hetzelfde betekent als geloven in de zin van 'ik geloof dat het acht uur is' en niet hetzelfde als 'ik weet zeker dat het acht uur is'.
Ik weet dat velen met u zich daar iets bij kunnen voorstellen. Ik niet.

Ik lees jouw columns altijd met veel plezier. Meestal ben ik het ook wel met je eens, vooral als je schrijft over politieke onderwerpen. Toch kan ik sommige uitspraken, die je in deze column doet over het geloof en over de status van religieuze uitspraken, niet helemaal onderschrijven.

Zo stel je bv. de uitspraak "Ik geloof dat het acht uur is" op één lijn met de bewering "Ik geloof dat God bestaat". Voor mijn gevoel hoort die eerste uitspraak echter tot een heel andere categorie beweringen dan de tweede; een bewering over zaken die feitelijk of materiëel verifiëerbaar zijn wordt gedaan vanuit rationele kennis, terwijl geloofsuitspraken m.i. gedaan worden vanuit kennis met het hart.

Je kunt het wel een beetje vergelijken met de uitspraak dat jouw vrouw van je houdt. Wetenschappelijk gezien kun je dat misschien niet helemaal hard maken, maar er zijn zó veel aanwijzingen dat die uitspraak waar is, dat je geen harde, wetenschappelijke bewijzen meer nodig hebt.

De vraag is ook: "Wat is nu precies geloven?" Is dat het aannemen of veronderstellen van iets, óf gaat het daarbij om iets wezenlijk anders? Ik moet je gelijk geven voor zover het inderdaad waar is dat veel - met name kerkelijke - gelovigen helemaal niet zo zeker zijn van hun zaak. Het 'geloof' is voor hen vaak niet meer dan het veronderstellen of vermoeden dat er een God bestaat met een aantal eigenschappen die in de traditie worden omschreven. Toch geldt dat niet voor alle kerkelijke gelovigen. Onder theologen is het tegenwoordig echter bijna mode geworden om te koop te lopen met hun twijfels en hun ongeloof. Voor mijn gevoel willen ze daardoor vooral laten uitkomen dat ze heel erg kritisch, onafhankelijk en 'wetenschappelijk verantwoord' bezig zijn. Ik geloof zelf echter dat de theologie zich niet dwangmatig moet laten vergelijken met bv. de natuurwetenschappen. Kennis, die is gebaseerd op religieuze of mystieke ervaringen, is van een heel andere orde en kan niet zonder meer vergeleken worden met kennis over de fenomenale, met instrumenten verifiëerbare en falsifiëerbare wereld.

Meestal gaat men ervan uit dat 'religie' is afgeleid van het Latijnse werkwoord 'religare', dat 'verbinden' betekent. Het 'geloven in God' heeft dan de gevoelswaarde van 'je verbinden met 'God'. Het is dan ook een relationele term die de band tussen de gelovige en het 'object' van het geloof omschrijft.

Zoals gezegd moet ik je nageven dat voor veel gelovigen wel degelijk opgaat dat hun geloof met heel veel twijfels en onzekerheden omgeven is. Toch is er ook een groep voor wie het geloof gelijk staat aan een zeker weten. Dan bedoel ik vooral de mensen die een bijna-dood-ervaring hebben gehad. Zelf had ik zo'n ervaring in 1972. Je kunt dan een werkelijkheid ervaren die veel indringender en echter is dan de alledaagse, empirische werkelijkheid. Sterker nog: de alledaagse werkelijkheid kun je dan ervaren als een flauwe afspiegeling van een dieper bestaansniveau dat de oorsprong en de basis vormt van de 'realiteit' die we elke dag om ons heen zien. In die zin kun je spreken van 'zeker weten', maar dan gaat het niet om rationele kennis.

Dit zijn in feite niet meer dan een paar 'Kant'-tekeningen bij jouw column. Je schrijft daarin op een heel respectvolle manier over het geloof, wat ik wel in je kan waarderen. Dat het geloof ook een constructie is om normen en waarden over te dragen, kan ik trouwens volledig onderschrijven.